Evlilik birliği, kanun koyucu tarafından toplumun temel yapı taşı olarak kabul edilen ve taraflara çeşitli hak ve yükümlülükler yükleyen hukuki bir kurumdur. Ancak, çeşitli nedenlerle evlilik birliğinin sürdürülemez hale gelmesi durumunda, tarafların bu hukuki ilişkiyi sonlandırma hakkı bulunmaktadır. Türk Medeni Kanunu kapsamında düzenlenen boşanma süreci, yalnızca iki kişinin yollarını ayırması değil; aynı zamanda velayet, nafaka, maddi ve manevi tazminat ile mal rejiminin tasfiyesi gibi çok boyutlu hukuki sonuçlar doğuran karmaşık bir prosedürdür. Nüfus yoğunluğunun ve hukuki ihtilafların en üst seviyede olduğu İstanbul’da boşanma davası süreçleri, hem mahkemelerin iş yükü hem de davanın niteliği gereği hassasiyetle yürütülmelidir.
Boşanma süreci, usul hukuku açısından belirli şekil şartlarına ve yasal sürelere tabidir. Dilekçelerin mevzuata uygun hazırlanması ve delillerin yasal süreler içinde sunulması davanın seyri açısından gereklidir. Bu kapsamda Av. Tolga Çelik ve Av. Nur Baştürk, aile ve boşanma hukuku alanındaki güncel gelişmeleri ve hukuki süreçleri inceleyerek kamuoyunu bilgilendirme amacıyla makaleler kaleme almaktadır.
İstanbul’da Görevli ve Yetkili Mahkeme
Boşanma davalarında görevli mahkemeler Aile Mahkemeleridir. İstanbul gibi büyük bir metropolde, Çağlayan’da bulunan İstanbul Adliyesi, Kartal’da bulunan İstanbul Anadolu Adliyesi ve Bakırköy Adliyesi gibi büyük adliye saraylarında çok sayıda Aile Mahkemesi hizmet vermektedir. Yetkili mahkeme ise, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. İstanbul’un karmaşık yapısı ve mahkemelerin yoğun iş yükü göz önüne alındığında, yetki ve görev itirazları ile zaman kaybetmemek adına davanın doğru adliyede ve eksiksiz dilekçelerle açılması büyük önem taşır.
Anlaşmalı Boşanma Davaları
Türk Medeni Kanunu, boşanma davalarını temel olarak “anlaşmalı” ve “çekişmeli” olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Anlaşmalı boşanma, evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şartıyla, eşlerin boşanmanın tüm mali ve hukuki sonuçları (velayet, nafaka, tazminat, eşyaların paylaşımı vb.) üzerinde uzlaşarak mahkemeye başvurduğu bir dava türüdür. Tarafların özgür iradeleriyle hazırladıkları “Anlaşmalı Boşanma Protokolü”, hâkim tarafından onaylandığında hüküm ifade eder. İstanbul’daki Aile Mahkemelerinde, gerekli şartların sağlanması ve duruşma gününün alınması halinde anlaşmalı boşanma davaları genellikle tek celsede, kısa bir süre içerisinde sonuçlanabilmektedir.
Çekişmeli Boşanma Davaları ve Boşanma Sebepleri
Tarafların boşanma kararı veya boşanmanın ferileri (nafaka, velayet, tazminat) üzerinde uzlaşamaması durumunda süreç, çekişmeli boşanma davası olarak yürütülür. Çekişmeli davalar, kanunda belirtilen özel veya genel boşanma sebeplerinden birine dayandırılmalıdır.
Özel boşanma sebepleri; zina (aldatma), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığıdır. Bu sebeplerin varlığı iddia ediliyorsa, ispat yükü davacıya aittir. Genel boşanma sebebi ise uygulamada en sık karşılaşılan “evlilik birliğinin temelinden sarsılması” (şiddetli geçimsizlik) durumudur. Taraflar arasında ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede bir geçimsizlik varsa, hâkim tarafların kusur oranlarını değerlendirerek boşanmaya karar verebilir. İstanbul’daki çekişmeli boşanma davaları, delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi, pedagog ve uzman raporlarının (özellikle velayet hususunda) alınması gibi usulü işlemler nedeniyle anlaşmalı davalara kıyasla daha uzun sürmektedir.
Velayet, Nafaka ve Tazminat Hususları
Boşanma davasının en kritik aşamalarından biri, müşterek çocukların velayetinin kime verileceğidir. Mahkeme, velayet düzenlemesinde tarafların taleplerinden ziyade, “çocuğun üstün yararını” gözetir. Çocuğun psikolojik, fiziksel ve ahlaki gelişimini en iyi şekilde sağlayacak ebeveyn velayet hakkını elde ederken, diğer ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki tesis edilir.
Maddi sonuçlar bağlamında nafaka, dört farklı şekilde karşımıza çıkar. Dava süresince eşin ve çocukların barınma ve geçimini sağlamak amacıyla hükmedilen “tedbir nafakası”, dava kesinleştikten sonra velayeti kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım masraflarına katılması için ödediği “iştirak nafakası” ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe bağlanan “yoksulluk nafakası” büyük önem taşır. Ayrıca, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Kişilik hakları saldırıya uğrayan taraf ise manevi tazminat talep etme hakkına sahiptir.
Hukuki Temsilin Önemi
Aile hukuku ihtilafları, taraflar açısından duygusal yıpratıcılığının yanı sıra katı usul kurallarına tabi hukuki süreçlerdir. Dilekçelerin teatisi, delillerin yasal süreler içinde sunulması, hukuka aykırı delillerin ayıklanması ve duruşma süreçlerinin takibi, uzmanlık gerektiren teknik konulardır. Hak kayıplarının önüne geçilmesi, iddia ve savunmaların hukuki temellere doğru bir şekilde oturtulabilmesi için sürecin profesyonel bir şekilde yönetilmesi elzemdir.
News
